20.04.2010

20.04.2010

Хонг Конг гэдэг чинь ямар халуун газар байдаг юм бэ, бүтэж үхэх нь ээ. Анх галт тэрэгнээс буухад л нэг тийм бэлбэгнэсэн бүлээн агаар залгигдах шиг болсон. Саунд байгаа юм шиг. Бээжинг бодвол бас хамаагүй давчуу юмаа. Тэнгэр баганадсан өндөр барилгуудын дундуур зогсоо зайгүй сүлжилдэх үй олон хүмүүстэй зэрэгцэн үл ойлгох олон янзын үг хэллэг чихэнд цуурайтах нь над мэтийн сониуч хүнд содон л мэдрэмж төрүүлэх. Юм бүхэн л шинэ, сонин. Урьд нь ямар хилийн дээс алхаж байсан удаатай биш дээ.

Улаанбаатарт оюутан болоод очиж байсан маань л гэрээсээ хамгийн ихээр холдсон үе юм уу даа. Тэгсэн атлаа гурван долоо хоногийн дараа тэсэлгүй гэрээ санан гүйж очоод, ээж дүү хоёрыгоо хармагцаа учиргүй уйлж билээ. Тэр хоёр маань надгүйгээр хэцүүдэж байгаа юм шиг, дүү маань бүр царай алдчихсан юм шиг харагдсан учир өрөвдөөд л уйлаад байсан санагдаж байна. Уйламхай ч амьтан бол доо. Дүү минь намайг ирнэ гээд одоо хоног тоолчихсон, ээжээс намайг нэхчихсэн сууж байгаа байх даа. Нэг удаа “Ээж та агаатай битгий муудалцаарай, муудалцвал агаа уурлаад гэртээ мөд ирэхгүй ш дээ” гэж хэлсэн гэсэн. Жаахан юм байж тийм хэрсүү. Мэдэхгүй, ойлгохгүй зүйл гэж огт үгүй. Сүүлд надад “Агаа та авгай аваач” гэхээр нь “Яагаад?” гэсэн чинь “Дүүтэй болмоор байна” гэж авч байна лээ. Тэгэхээр нь цаашлуулаад “Чи өөрөө авгай авахгүй юу, би эмэгтэй юм чинь яаж эмэгтэй хүнтэй суух юм бэ” гэснээс хойш дахин тэгж асуугаагүй. Хүмүүс ер нь хүүхдийг “хүүхэд” гэж гадуурхаад үзэл бодлыг нь сонсдоггүй, “Том хүний ярианд оролцлоо” гэж зэмлээд байдгийг огт ойлгодоггүй юм. Хүүхэд бүх зүйлийг ойлгож, мэдэрч байдаг. Би лав бүр тав, зургаан настай байхдаа мэдэрч байсан зүйлээ одоо ч өчигдөрхөн юм шигээр санаж, мэдэрч чадаж байна.

Жишээ нь, хамгийн анх хойд эцэгтэйгээ нүүр тулж байсан дурсамж өнгө будаг, дуу чимээтэйгээ хамт сэтгэлд тод үлдсэн байдаг юм. Зуны сүүлчийн нэгэн өдөр, нар дөнгөж жаргаад байсан үе. Ээжтэйгээ хамт найзынхаар нь зочилж дайлуулаад, гараас нь зүүгдээд гэр рүүгээ буцаж явлаа. Ер нь нэг тиймэрхүү л маягтай ээжийнхээ сүүдэр мэт, биеэс нь холдох дургүй явдаг хүүхэд байсан сан. Гэтэл гэнэт хаанаас ч юм таахалзсан том мориныхоо эмээл дээр тогтож ядан агсамнах үл таних этгээд гарч ирсэнээ бидний урд хөндөлсөн зогсоод, хөдөлгөөн боож баахан ээрэв ээ. Тэр нь хожмын хойд эцэг маань байсныг тухайн үед мэдээгүй. Шууд л “муу хүн байна” гэсэн бодол төрж байв. Түүнийгээ ч ээждээ илэн далангуй хуваалцаж байсныг бүр хожим нь ээж хойд эцэгтэй муудалцахдаа дурьдаад авчээ. “Хүүгийнхээ үгэнд ороод чамаас хол явдаг байж. Хүүхдийн гэгээн цайлган зөн совингоороо муу сайныг ялгаж хараад надад сануулж байхад нь ёстой даанч үл ойшоогоод өнгөрсөн дөө”… Мэдээж энэ цагаас эхлэн хойд эцгийнхээ хувьд би гэдэг хүн “муу санаатан”. Уг нь бол юуных нь муу санаа байх вэ дээ. Ээжтэй хэн ч түүн шиг тийм хүндлэлгүй, өөдгүй харилцаж байгааг урьд өмнө харж байгаагүй хүүхдийн нүдэнд хойд эцгийн үлдээсэн анхны тэр сэтгэгдэл их л түгшүүртэй, муухай мэдрэмж төрүүлсэн байгаа юм, эргээд бодоход. Угаас хойд эцгийг бидний амьдралд орж ирэхээс өмнө хэн нэгэн над руу чангахан дуугарч байсныг ч санадаггүй. Ээж бол миний хувьд сахиусан тэнгэр, тэнгэрийн дангина гээд юу л хамгийн нандин, гайхамшигтай, тэдгээрийн жинхэнэ илэрхийлэл, бодит дүр нь юм шиг бодогддог байжээ.

Хөдөө өвөө, эмээтэйгээ амьдарч байхад ээж жилдээ хэд хэд эргэж ирнэ. Жигтэйхэн гоё, ганган хүн. Тансаг сүрчиг, уран чамин хийцтэй даашинз, өндөр өсгийт, нүүрний будаг, үс гэзэг гээд ялангуяа хөдөө нутагт өсөн торниж буй над мэтэд бол ерөөсөө юм бүхэн нь ер бусын, тэнгэрээс буугаад ирсэн юм шиг л. Энэ тэрүүгээр алхахад нь хөрсөнд үлдээсэн өсгийнийх нь хээг хүртэл харж баясана. Гадуур хамтдаа явахаар хэд алхаад л “Сайн байна уу, багш аа”, “Сайн байна уу, багш аа” хэмээн хүндлэн мэндлэх нас насны хүмүүс. Ингээд бодохоор хүүхэд миний сэтгэлд ээж маань хиртэй гараар хүрч боломгүй мэт хамгийн үзэсгэлэнтэй, бас хүн бүрийн хайр хүндлэлийг хүлээсэн хамгийн чухал, хамгийн ухаантай, хамгаас хүчтэй эрхэм байлаа. Тийм л бодолтой явсан хүүхэд ээжтэй нь хэн нэгэн бүдүүлэг харилцахыг үнэхээр хачин, байж боломгүй үйлдэл хэмээн цочирдон хүлээж авах нь аргагүй.

Хожим бидний үл ойлголцол ч энэ бүгдээс эхлэлтэй гэж боддог. Өөрийг нь хайрладаг хүмүүсийн үгийг сонсдоггүй юмаа гэхэд яагаад өөрийгөө хүндлэхгүй байгаа бол гэсэн гайхширал. Намайг бүтээгч, үлгэр дууриалал минь өөрийнхөө үнэ цэнийг хэрхэн дорд үзэж, санаа сэтгэл, биемахбодио эвдлүүлж, доромжлол, үзэн ядалтыг жил дамнан хүлцэн тэвчиж, уучилж, өршөөж байгааг харахаар хүндлэх хүндлэл, хайрлах хайр минь ч дундарч эхэлж байх шиг мэдрэгдэнэ. Тэсч чадахгүй түүнийгээ ил гаргаж хэлээд л бөөн хар маргаан. Сахиусан тэнгэр шиг тэр нэгэн ээж, бяцхан хүү хоёр огт оршин байгаагүй юм шиг л. Гунигтай.

21.04.2010

Өчигдөр аз болж эндхийн тусламжийн байгууллагын ажилтан хоёр эмэгтэй тосч авсан. Цагдаагийн түр саатуулах өрөөнд хүнд байдалтай сууж байсныг ч хэлэх үү бөөн баяр хөөр боллоо. “Ямар ч бэлэн мөнгөгүй байж Хонг Конг-т яах гэж ирж байгаа юм, хилээр дотогш оруулахгүй буцаана” энэ тэр гээд л баахан юм асууж шалгаагаад байсан. Тэгж асуух нь тэдний буруу биш л дээ, ажил нь л юм хойно. Ашгүй түрийвчинд монголд хэрэглэж байсан цалингийн карт байж таараад, тэрийгээ үзүүлж хэсэг саатуулав. “Бэлэн мөнгөний машинаас мөнгө авах ёстой юмаа, карт маань энд байна” гэсэншүү юм ярих аядаад сууж байтал өнөө хоёр эмэгтэй ирж учир байдлыг тайлбарласан бололтой хилээр орууллаа.

Дараа нь тэдний ажил дээр очиж хувцас хунараа эмхэлж янзлах, түр амсхийх боломж олдов. Дүрвэгчдээс эхлээд ядарч зүдэрсэн хүмүүст тусламжийн гараа сунгадаг байгууллага юм байна. Заяа минь түшиж байна даа гэмээр л санагдав. Хаана ч явсан сайн хүмүүстэй таарах юм даа. Хүнд дандаа сайн сайхныг ерөөж, гэм хор болж байгаагүйн минь хариу биз ээ.

Уг нь нэгэнт шинэ газар ирсэнийх шууд эмэгтэй хувцас өмсөөд шинэ амьдралаа эхэлнэ хэмээн төлөвлөж байсан ч тэгж хэтэрхий дураараа аашилж болохгүй бололтой. Яагаад энд ирсэн зорилгоо, аюулгүй байдлаа бодсон ч хүлээцтэй байх хэрэгтэй гэж сануулав. Ялангуяа тэрхүү тусламжийн байгууллага байрладаг “ChungKing Mansions” нэртэй нүсэр том байгууламж нь эндээ “муу нэртэй”, олон орны болж бүтэхгүйчүүл цугладаг, монголчууд ч их орж гардаг тул хүний нүдэнд өртөж, олны анхаарал татахаас болгоомжлох нь зүйтэй болж таарлаа.

Энд явааг маань мэдчихвэл юу ч болох юм билээ. Интернэтэд ороход л урдаас “Гей мисс Энхриймаа эх орныхоо булай булхайг шагшин гайхаж гадаадад орогнол хүслээ” гэсэн мэдээлэл вэбсайтуудаар дүүрэн угтаж байсан. Гомдмоор. Монгол орон надад гэм хийгээгүй. Монголыг үзэн ядах шалтгаан байхгүй. Харин өнгөц харахад дуулиан шуугиан болсоор нэгэн транс эмэгтэй эх орноо орхиж байгаа мэт боловч үнэндээ Монгол Улсын иргэд нь Монгол Улсын иргэнээ хавчин гадуурхаж, аюулгүй байдалд нь халдаж, амь насанд нь үргэлжлүүлэн заналхийлж, эцэстээ дүрвэн явахаас өөр сонголтгүй үлдээсэн шударга бус үйл явдал. Монгол Улсын иргэн хүн Үндсэн хуулиар олгогдсон эрхээ эдэлж чадаагүй, эрхийг нь хамгаалж, Үндсэн хуульд заагдсан үүргээ гүйцэтгэх ёстой төрийн байгууллагууд нь үүргээ гүйцэтгээгүй, гүйцэтгэдэггүй гэх мэт хүний эрхийн байж боломгүй зөрчил гэдгийг хүмүүс ухаарч ойлгох үе ирнэ, ийм явдал дахин бүү давтагдаасай гэж итгэж сууя даа.

Байшин барилга барихад тоосго нэг бүрийн тоо ширхэг чухал байдагтай адил улс орны оршин тогтнолд иргэн хүний үнэ цэнэ гэдэг үнэлж барамгүй баймаар. Нэгнээ трансжендэр, гей, лесби, бүр цаашлаад хятад хүнтэй гэрлэлээ гэж хүртэл хавчин гадуурхаж, хөөж явуулаад байвал тухайн улсад эцэстээ ер нь хэн үлдэж, хэн ирээдүйг нь үргэлжлүүлэх вэ. Хятад нөхөртэй, хамтдаа үр хүүхдээ өсгөж хүмүүжүүлээд, бизнесээ амжилттай хийгээд амар жимэр амьдарч байсан монгол эмэгтэйг “Даяар Монгол”, “Хөх Монгол”-ынхон байнга ирж дарамталдаг, элдвээр доромжилдог, үсийг нь хусах гэж дайрдаг, нөхрийг нь зоддог, мөнгө нэхэж авдаг гэнэ. Аргаа барлаа, гэр бүлээрээ монголоос дүрдвэдэг юм бил үү хэмээн учир байдлаа тайлбарлаж, сэтгэлийн дэмжлэг хүсэн надад бичсэн тэр эмэгтэйн и-мэйл яг одоо өмнө минь дэлгээтэй байна. Хүний эрхийг төр засаг нь бус, ийнхүү төрийн бус байгууллага нэрийн дор танхайрагсад зааж, зааварладаг болсон нь эрүүл нийгмийн шинж үү?!

Иргэн хүнийхээ хувьд бол би өөрийгөө үлгэр жишээ иргэн байсан гэж боддог шүү. Татвараа төлж улс орныхоо өмнө хүлээсэн үүргээ биелүүлдэг, хөгжилд дэвшилд нь гар бие оролцдог, бага залуу наснаасаа ажиллаж, хийж бүтээсэн бүхэн минь ч архивлагдаад үлдсэн байгаа.  Эрхэлсэн ажилгүй, нийгмийн оролцоогүй, оролцох хүсэлгүй, архичин, танхай, дээрэмчин тэдгээр этгээдүүд, эсвэл нутаг орноо зарж идээд буй улс төрчид чинь л ёстой наанаа “эх орон минь” хэмээн цээжээ дэлдэх ч цаагуураа эх орноо жинхэнэ утгаар нь үгүй хийгсэд дээ.

За тэр ч яах вэ. Өчигдөр тусламжийн байгууллагаас guest house-ийн төлбөрийг төлсөн тул тэндээ хоносон. Хоногийн 150 хонг конг доллар байдаг юм байна. Орой нь орчинтойгоо танилцахаар Tsim Sha Tsui хавиар хэсэг алхаж, санаандгүй Kowloon паркыг нь олоод очсон байсан. Эргэн тойронд цэмцийтэл нь тордож зассан модод, бүүдгэр гэрлийн дор харагдах цэвэрхэн сандлууд, шувуудын шулганаа гээд л сэтгэл засах мэт сайхан намуухан орчин байсанд олзуурхаж хэсэг тухаллаа. Хотын төвд хэрнээ чимээ шуугианаас ингэтлээ тусгаарлагдсан цэцэрлэгт хүрээлэнг бий болгож чадсан нь гайхмаар.

Гэрэл тасрахгүй, хаа ч явсан хүний хөл тасрахгүй, “шөнө болдоггүй” нэг ийм өнгөлөг том хот юмаа. Guest house руугаа буцах замдаа бас төөрч будилсан гэж байгаа. Азаар “ChungKing Mansions” гэхэд л хүмүүс анддаггүй юм байна лээ.